Osman Hamdi Bey

[doğubey]

Şehzade Türbesi’nde Derviş, 1908
Tuval / Yağlıboya
122 x 92 cm.

MSGSÜ İRHM

“Şehzade Türbesi’nde Derviş” de, Osman Hamdi Bey’in, tıpkı “Silah Taciri II” gibi ölümünden iki yıl önce gerçekleştirdiği yapıtlarından biri. Aslında bu tablo için söyleyeceklerimiz de, baştan beri söylediklerimizin bir tekrarı niteliğinde olacaktır. Örneğin, resimde, kapı kanadından, duvar çinilerine, hatlara ve kandillere dek uzanan Türk-İslam mimarisi ve dekoruna ilişkin öğelerin büyük bir titizlikle işlenmesi, Osman Hamdi Bey’in bir eli göğsünde diğer eli havada and içercesine verdiği pozu, türbe içerisinde yer alan, Osman Hamdi Bey’in pek çok resminde karşımıza çıkan ve ayrı bir konu olarak da ele aldığı Şehzade lahitleri… Belli ki, Osman Hamdi Bey son yıllarında, yıllardır desen defteri ya da fotoğraf dağarcığında oluşturduğu notları “Şehzade Türbesi’nde Derviş” adlı resminde de bir araya getirmiştir.

[doğubey]

Cami Kapısı Önünde Konuşan Hocalar
Tuval / Yağlıboya
140 x 105 cm.

MSGSÜ İRHM

“Cami Kapısı Önünde Konuşan Hocalar” adlı yapıtı da Osman Hamdi Bey’in, yayınlarda çok sık anılan resimlerinden biridir. Resim, konusu gereği adından çok söz edilen bir resim olduğu gibi, teknik anlamda da Osman Hamdi’ye dair pek çok ipucu vermektedir.




Öncelikle konunun nerede geçtiğini ele alırsak, başvuru kaynağımız Belgin Demirsar’ın Osman Hamdi Tablolarında Gerçekle İlişkiler adlı yayını olacaktır. (Kültür Bakanlığı Yayınları, 1989, s.161-62.) Belgin Demirsar, konunun geçtiği yeri, Karaman Hatuniye Medresesi’nin kışlık dershanesi olarak belirlemiştir ve MSGSÜ İRHM Arşivi’nde de bu mekana ait bir fotoğraf bulunmaktadır. Bunun yanı sıra resimde Konya Alaeddin Camii’ne ait bir minber kapı kanadı ve Gebze Çoban Mustafa Paşa Külliyesi’nden gelen bir kandil kullanılmıştır. Bunlar İstanbul Türk-İslam Eserleri Müzesi’nde kayıtlı olduğuna göre, Osman Hamdi Bey, bu öğeleri ya tek tek etüd etmiş ya da fotoğrafladıktan sonra kompozisyonuna aktarmıştır.




Figürlere gelecek olursak, kompozisyonda yer alan figürlerin de Osman Hamdi Bey’in kendisi olduğu ve dahası, “Bursa’da Yeşil Camii’nde” adlı resminde de aynı pozla yer aldığı görülecektir. Sözünü ettiğim figür, bir elini çenesine koymuş olan ve elinde kapalı bir kitap tutarak karşısındaki, sarıklı-cübbeli ve elindeki açık kitaptan ona bir şeyler okuyan Osman Hamdi’yi dinleyen Osman Hamdi figürüdür. Kompozisyonda aslında olay, bu iki Osman Hamdi figürü arasında geçmektedir fakat onların gerisinde, göğsünde kapalı bir kitap duran ve kollarını sıvamakta olan bir Osman Hamdi Bey daha yer alır.



Osman Hamdi Bey’in “Cami Kapısı Önünde Konuşan Hocalar” adlı tablosu, henüz tamamlanmamış bir tablodur ve bu nedenle de bu tabloda yer alan figürlere ilişkin yorumlarda bulunmak şu aşamada bana “aşırı yorum” yapmak gibi görünmekte. Belki Osman Hamdi Bey tablosunda, konuştukları mı yoksa tartıştıkları mı üzerine tartışılan figürlerini tamamlamıştır;onlara ekleyeceği bir şey yoktur. Ama ya varsa?...Yarım kalan bu yapıtında figürlerden birini değiştirecek, örneğin geri planda yer alan ve kolunu sıvayan figürün de eline bir obje tutuşturacaksa… O zaman burada yapacağımız yorumlar aşırı yorum olmaz mı?



Kaynak: www.sanalmuze.org