Sanat Tarihi Forum

Arkeoloji & Kazıbilim => Nümizmatik-Meskûkat => İslami ortaçağ sikkeleri => Konuyu başlatan: grikurt - 04 Eylül 2010, 15:07:38

Başlık: Türk islam eserleri müzesinde sasani sikeleri
Gönderen: grikurt - 04 Eylül 2010, 15:07:38
1986 yılında Türk ve İslâm Eserleri Müzesi 33 Sasani dirhemi (Env. No: 439) satın almıştır. Ertesi yıl Müze aynı şahıstan Önce 43, (Env. No: 441) daha sonra da 56 adet Sasani dirhemi daha satın almıştır (Env. No: 442). Bu dirhemler incelendiğinde bunların bir tek defineden gelmediği anlaşılmaktadır. Çünkü dirhemlerin üzerindeki kalıntılar farklı maddelerden oluşmaktadır. Dirhemlerin Türkiye’de mi bulunduğu yoksa dışarıdan mı Türkiye’ye getirildiği bilinmemektedir. Toplam 131 dirhem üç Sasani hükümdarına aittir. Hüsrev I, Hürmüz IV ve Hüsrev II Sasani hükümdarları arasında bu üç hükümdara ait birçok dirhem mevcuttur.

Hüsrev I, Hürmüz IV ve Hüsrev II Dönemlerinin Tarihçesi:
Hüsrev I, Mezdek ayaklanması sebebi ile zayıf düşmüş bir devletin başına geçti. İç işlerini yoluna koyabilmek için önce Bizanslılar ile barış antlaşması yaptı. Yeni bir anlayış ile vergi sistemini düzenledi. Bu sisteme göre, herkesin vergi vermesi gerekiyordu. Hasat vergisi ise ürün ile değil para olarak ödenecekti. Ayrıca askerlere de maaş ödenmeye başlandı. Bu durum tedavüldeki para miktarının görünür şekilde artması demekti. Hüsrev I, oğlu Hürmüz IV ve torunu Hüsrev II döneminin sikkelerinin çok görülmesinin sebebi budur. İç işlerini yoluna koyduktan sonra Hüsrev I Bizans’a karşı savaş açtı. Bu savaşta hiç bir taraf galibiyet sağlayamadı. MS 556 yılında yapılan bir anlaşma ile barış yapıldı. Batıda barışı temin eden Hüsrev I, bu sefer ilgisini doğudaki Heftalit’lere çevirdi. Amu Derya ötesinde yerleşmiş olan Türkler ile birlik olarak Heftalit’leri mağlup ederek topraklarını paylaştılar. Bizans ile tekrar başlayan savaş kesin bir netice alınmadan sürerken 48 yılık uzun bir hükümdarlık süresince iktidar sahibi olan Hüsrev I, MS 579 yılında öldü.

Hüsrev I’in yerine oğlu Hürmüz IV taht kavgası olmadan tahta çıktı. Hürmüz IV’ün annesi bir Türk prensesi idi. Bu prenses Türk-Sasani münasebetlerini kuvvetlendirmek için Hüsrev I ile evlendirilmişti. İşte bu sebeptendir ki geç kaynaklar Hürmüz IV’den “Türkzâde” lâkabı ile bahsederler. Hürmüz’ün tahta çıkması ile Bizans ile savaş tekrar şiddetlendi. Her iki taraf da kesin bir netice elde edemeden savaşın sıkıntılarına katlandılar. Bu arada Sasani İmparalorluğu’nun kuzey doğu bölgelerini Türkler kuşattı. Hürmüz, kumandanlarından Behram’ı Türkler üzerine gönderdi. Kendisi de Belh şehrini işgal ettikten soma Amu Derya’ya geçip Türkleri mağlup etti. Hürmüz, Başkumandanı Behram’ın herkesten gördüğü takdiri kıskandığından onu azletmeyi tasarladı fakat Behram hükümdara karşı ayaklanarak ordusu ile başkent Ktesıphon’a doğru yürüdü. Başkente ulaşmadan şehirde hükümdara karşı ayaklanma başladı. M.S. 590 yılında Hürmüz’ün gözleri kör edilerek yerine oğlu Hüsrev II tahta çıkarıldı. Hüsrev başkentten kaçarak Bizans’a sığındı. Bizans imparatoru Mavrikios’un yardımı ile başkent Ktesıphon’a geri döndü. Behram Türklere sığındı ise de Türkler (herhalde Hüsrev’in isteği üzerine) Behram’ı öldürdüler. Hüsrev’in iç işleri henüz yoluna girmeden öz dayısı Bistam, Elburz dağlarında Rey şehrini başkent seçip hükümdarlığını ilân etti. Bistam doğulu bir müttefiki (bir Türk veya bir Heftalit) tarafından öldürüldü. M.S. 601 yılında iç savaş bitip İran’da tekrar birlik sağlanınca Hüsrev ilgisini Bizans’a yöneltti ve savaş açmak için de eski dostu Mavrikios’un öldürülmesini bahane bildi. Savaşta Hüsrev’in ordusu galip geldi. M.S. 610 yılında Antakya ve Şam’ı ele geçirdikten sonra Mısır’ı fethetti. Diğer taraftan Hüsrev’in Kuzey ordusu Anadolu’yu geçip MS 613 yılında Kadıköy’e kadar geldi. MS 622’de karşı saldırıya geçen yeni Bizans imparatoru Herakleios ordusunu gemiler ile doğu Karadeniz’e götürdü. Azerbaycan’a nüfuz edip İranlıları Anadolu’dan çıkardı. Bizans’ın başkenti Kostantinopolis’e müşterek bir kuşatma yaptı, fakat şehri ele geçiremediler. Doğuda bulunan Herakleios Kostantinopoiis’e dönmeyerek Türkler ile yaptığı anlaşma sonrası Mezopotamya’ya yürüdü. M.S. 628 yılında İran başkentinde meydana gelen ayaklanmada Hüsrev öldürüldü. Yerine geçen hükümdar Herakleios ile anlaşarak savaş öncesi hudutlara çekilmeyi kabul etti. Hüsrev’in uzun savaşları Sasani İmparatorluğu’nun gücünü yok etmişti. Bu sebepten dolayı kısa bir süre sonra Araplar Sasani İmparatorluğu’nu ortadan kaldırdılar.

SİKKE ÇEŞİTLERİ:
Hüsrev I (531-579)
(http://www.turknumismatik.org.tr/turkish/yayinlar/bultenler/bulten2930/B2930_M05_dosyalar/image003.gif)

Göbl’in tasnifine göre koleksiyondaki Hüsrev I’in bütün sikkeleri 11/2 tipten sikkelerdir [1]. Bu tip sikkeler Hüsrev’in hükümdarlığının 5. yılından itibaren darbedilmiştir. Sikkelerin ön yüzünde üç hilâl vardır, arka yüzünde ise yoktur. Sikkelerin her iki yüzünde sadece bir kenar halkası vardır. Portrenin sağ tarafında hükümdarın adı yazılıdır:“Hüsrev”. Portrenin sol tarafında ise:“afzun” (kudret) yazılıdır. Arka yüzde atasgede ve her iki tarafında birer hizmetkâr vardır. Hizmetkârların sağ tarafında sikkenin darp yeri, sol tarafında ise hükümdarın tahtta bulunduğu yıl belirtilmiştir.

Hürmüz IV (579-590)
Hürmüz IV’ün yalnız tek bir tip sikkesi vardır. Bu hükümdarın sikkelerini Hüsrev I’in sikkelerinden ayırmak çok kolaydır. Hürmüz IV’ün sikkelerinin ön yüzünde hilâl yerine hilâl ve yıldız vardır. Hükümdarın adı “Hürmüz” adet olduğu üzere sol tarafta yazılıdır. Sol tarafta afzun ibaresi vardır. Sadece doğuda basılmış bazı sikkelerde (Zozan, Kholm, Gorzevan) afzun yerine ibaresi vardır. Bu ibareyi M. Mochiri farah olarak okumaktadır [2]. Bu koleksiyonda bu kelime Zozan darplarından gelen sikkelerde görülür (Bkz. Resim II).

Hüsrev II
Göbl’in tasnifine göre koleksiyondaki Hüsrev II’ye ait bütün sikkeler II/2 ve II/3 tipten standart sikkelerdir. Buna yalnız bir istisna No: 439/33 (Göbl tip IV/5). II/3 tipteki sikkeler 11. yıldan itibaren görülür ve bu sikkeleri II/2 tip sikkelerden ayırt etmek zordur. Bu iki tip sikke arasındaki tek fark hizmetkârların başlıklarıdır. Sikkelerin ön yüzünde iki halka vardır. Arka yüzde ise üç halka bulunur. Ön yüzünde hükümdarın adı  “Hüsrev” her zaman yazıldığı yerdedir. Portrenin sol taralında “farah afzud” Farah (Yükselmiş) yazılıdır. 11 yıldan itibaren bazı sikkelerin ön yüzünün kenarında  “Afd” mükemmel kelimesi yazılıdır. Bu kelimenin sikkelere ne için konulduğunu açıklamak zordur. Şimdiye kadar ortaya konan açıklamalar arasında bu sikkelerin:

         1. Askeriye maaşlarının ödenmek üzere darbedildiği,

         2. Vergilerin bu sikkelerle ödenmesi gerektiği gibi görüşler yer almıştır.

Sasani paralarındaki gümüş oranları üzerinde yaptığı araştırmada A.A. Gordus bu sikkelerde diğerlerine kıyasla gümüş, oranın yüksek olduğunu belirtmektedir [3]. 439/33 nolu sikke (Bkz. Resim III.b.) özel bir sikkedir. Göbl’e göre bu sikkeler sıkıntı yıllarında tanrıça Anahita’dan yardım dilemek için darbedilmişlerdir [4]. Arka yüzde alevlerin arasında bulunan şahıs tanrıça Anahita’dır. Önyüzdeki ibareler şöyledir:

 “Hüsrev Şahan Şah” sağ tarafta ve normal “farah” yükselmiş, sol tarafta. Arka yüzde ise sağ tarafta  “İran kudretli” ve sol tarafta yıl ibaresi bulunur.

Darbyerleri:
Sasani sikkelerinin darp edildiği yerlerin teşhis edilmesi son derce güç bir meseledir. Ünlü nümismat G. C. Milas, “Bu konu ile uğraşmaya sadece bir aziz yeltenebilir ve sadece bir aziz bu konudan tarumar olmadan sıyrılabilir” demiştir [5]. Bilim adamları arasında birçok Sasani sikkesinin darpyerinin belirlenmesi konusunda fikir ayrılığı vardır. Darpyerinin belirlenmesi konusunda bilim adamlarının çoğunun hemfikir olduğu darpyerleri bu koleksiyonda şunlardır:

Diğer darp yerlerinde bilim adamları arasında görüş ayrılıkları vardır.  AYLAN, Selwood’a göre Aylan ve Ay olarak farklı iki şekilde belirtilen darp yeri esasında tek bir yerdir [6]. Mochiri’ye göre AYLAN, Saray anlamındadır [7].

* BN: Selwood bu ibareyi GN olarak okumuş ve Gundeşapur olarak teşhis etmiştir [8]. Mochiri de başlangıçta bu fikirde olmasına rağmen sonraları neşrettiği makalesinde bu şehri Kerman vilâyetindeki Gwashır olarak teşhis etmiştir [9].

NAL: Önceleri bu yer isminin Nahr-Tıre olduğu düşünülmüş fakat Mochiri bahsi geçen makalesinde bu şehrin yine Kerman vilâyetindeki Narmashir şehri olduğunu savunmuştur [10].

 NY: Selwood bu ibareyi Nihevand olarak teşhis etmiştir [11]. Mochiri bu darp yerinin henüz belli olmadığını belirtir [12].

 

 ZVZNV: Mochini’ye göre bu yer Horasan’da küçük bir kasaba olan Zozan’dır. Bu darphane sadece Hürmüz IV zamanında İran ordusu Türklere karşı sefere çıktığında kullanılmıştır [13]. Bu koleksiyonda bulunan 3. yıla ait sikke oldukça nadirdir (Bkz. Resim II.b.). Çünkü Mochiri’nin kitabında bu yıla ait sikke görülmemektedir.

 

Çözmekte zorluk çekliğimiz üç sikke ise oldukça faal olan darp yeri  VH,  VYH ve  VYHC. Göbl’e göre bu darp yerlerinin başkentte bulunduğunu ve üçünün de bir darphanenin şubeleri olduğunu düşünebiliriz. Göbl VH’ı Veh-Kavad, VYH’i Vah-Ardaşer ve VYHC’i Veh-Antiok-Husrai olarak okumaktadır [14]. Mochiri VH’i Veh Ardaşır, NYH’i NYH Nehavand ve VYHC’i VSP Visp Şad Xosrov olarak okumakladır [15]. Görüldüğü gibi bu üç darp yerinin nerede olduğu henüz aydınlığa kavuşmamıştır. Bu üç darphanenin aynı gümüş madeninden istifade edip etmediğini anlamak için sikkelere gümüş analizinin yapılması ilgi çekici olur.

 

 

Seneler:

 

Arka yüzün sol tarafında belirtilen yıl hükümdarın hüküm sürmekte olduğu yıldır. Bu dönemdeki İran takvimine göre yılsonu haziran ayına denk geliyordu. Mesela, Hüsrev II Şubat ayında hükümdar olduğuna göre birinci hükümdarlık yılı Şubat ayından Haziran ayına kadar sürmüştür. Bahsi geçen bu üç hükümdarın sikkelerinde görülen yılların dökümü şöyledir:

 

 

Tabii bazen yıllar tam olarak gösterilmeyip kısaltma halinde belirtilmiştir. İlave bir problemde 1 ve 3 ile başlayan yıllar ile ilgilidir. Çünkü bu sayıların yazılışı kolayca birbirine karışmaktadır.

 

 

İSTANBUL TÜRK VE İSLAM ESERLERİ MÜZESİNDE BULUNAN

SASANİ SİKKELERİ ENVANTERİ

 

Env.

No.
   

Hükümdar
   

Darp

Yeri
   

Senesi
   

Çap

(mm)
   

Ağırlık

(gr)
   

Notlar

439/1
   

Hüsrev I
   

AT
   

45
   

28
   

4,007
   

 

2
   

Hüsrev I
   

AV
   

25
   

27
   

3,797
   

Kırık 9-11 h.

3
   

Hüsrev I
   

AV
   

31
   

28
   

4,031
   

 

4
   

Hüsrev I
   

AV
   

48
   

27
   

3,649
   

 

439/5
   

Hüsrev I
   

BYŞ
   

38
   

26
   

3,347
   

Kırık 6-9 h.

6
   

Hüsrev I
   

HVŞ
   

27
   

28
   

4,003
   

 

7
   

Hüsrev I
   

LYV
   

6
   

30
   

4,019
   

 

8
   

Hüsrev I
   

NAL
   

45
   

28
   

3,644
   

Kırık 5-6 h.

9
   

Hüsrev I
   

ST
   

41
   

29
   

3,936
   

 

10
   

Hüsrev IV
   

AY
   

9
   

28
   

3,353
   

 

11
   

Hüsrev IV
   

BYŞ
   

8
   

28
   

4,109
   

 

12
   

Hüsrev IV
   

BYŞ
   

11
   

28
   

3,935
   

 

13
   

Hüsrev IV
   

MY
   

10
   

28
   

4,038
   

 

14
   

Hüsrev IV
   

MY
   

11
   

28
   

4,007
   

 

15
   

Hüsrev IV
   

VYHC
   

9
   

28
   

4,031
   

 

16
   

Hüsrev II
   

AV
   

9
   

30
   

4,009
   

 

17
   

Hüsrev II
   

AY
   

3
   

27
   

4,109
   

 

18
   

Hüsrev II
   

AY
   

4
   

28
   

4,105
   

 

19
   

Hüsrev II
   

AY
   

4
   

28
   

4,115
   

 

20
   

Hüsrev II
   

GD
   

2
   

27
   

4,113
   

 

21
   

Hüsrev II
   

GD
   

3
   

28
   

3,856
   

Kırık 7-9 h.

22
   

Hüsrev II
   

GD
   

3
   

28
   

4,049
   

 

23
   

Hüsrev II
   

DA
   

9
   

27
   

2,861
   

 

24
   

Hüsrev II
   

LAM
   

7
   

28
   

4,012
   

 

25
   

Hüsrev II
   

LAM
   

9
   

28
   

4,037
   

 

26
   

Hüsrev II
   

MY
   

3
   

27
   

4,007
   

Kırık 6-9 h.

27
   

Hüsrev II
   

MY
   

3
   

28
   

4,080
   

 

28
   

Hüsrev II
   

MY
   

8
   

28
   

4,030
   

 

29
   

Hüsrev II
   

VH
   

10
   

24
   

2,283
   

Kenarları kesik

30
   

Hüsrev II
   

YZ
   

4
   

24
   

2,825
   

Kenarları kesik

31
   

Hüsrev II
   

?
   

?
   

28
   

4,113
   

 

32
   

Hüsrev II
   

?
   

?
   

28
   

3,428
   

 

33
   

Hüsrev II
   

--
   

26
   

27
   

3,900
   

Göbl. IV/5

441/1
   

Hüsrev I
   

AM
   

32
   

27
   

3,953
   

 

2
   

Hüsrev I
   

AV
   

30
   

26
   

3,892
   

 

3
   

Hüsrev I
   

KL
   

23
   

28
   

3,860
   

 

4
   

Hüsrev I
   

KL
   

44
   

28
   

3,899
   

 

5
   

Hüsrev I
   

LD
   

44
   

28
   

3,598
   

 

6
   

Hüsrev I
   

SK
   

42
   

28
   

4,024
   

 

7
   

Hürmüz IV
   

AV
   

5
   

28
   

4,091
   

 

8
   

Hürmüz IV
   

AV
   

5
   

28
   

4,096
   

 

9
   

Hürmüz IV
   

AV
   

11
   

29
   

4,026
   

 

441/10
   

Hürmüz IV
   

GD
   

10
   

28
   

3,932
   

 

11
   

Hürmüz IV
   

KL
   

8
   

28
   

3,718
   

 

12
   

Hürmüz IV
   

MY
   

10
   

28
   

3,940
   

 

13
   

Hürmüz IV
   

VYH
   

7
   

27
   

3,306
   

 

14
   

Hürmüz IV
   

YZ
   

6
   

29
   

3,968
   

 

15
   

Hürmüz IV
   

ZVZNV
   

2
   

25
   

3,030
   

 

16
   

Hürmüz IV
   

ZVZNV
   

3
   

28
   

4,062
   

 

17
   

Hüsrev II
   

AT
   

28
   

27
   

3,360
   

Afd.

18
   

Hüsrev II
   

AV
   

24
   

28
   

4,093
   

 

19
   

Hüsrev II
   

AV
   

35
   

29
   

3,720
   

 

20
   

Hüsrev II
   

AY
   

5
   

27
   

3,565
   

 

21
   

Hüsrev II
   

AY
   

5
   

29
   

4,156
   

 

22
   

Hüsrev II
   

AY
   

7
   

29
   

4,007
   

Afd.

23
   

Hüsrev II
   

AY
   

16
   

27
   

4,045
   

 

24
   

Hüsrev II
   

AY
   

?
   

28
   

3,786
   

 

25
   

Hüsrev II
   

AYLAN
   

8
   

28
   

4,127
   

 

26
   

Hüsrev II
   

BN
   

7
   

27
   

3,359
   

 

27
   

Hüsrev II
   

BYŞ
   

25
   

28
   

4,110
   

 

28
   

Hüsrev II
   

BYŞ
   

?
   

28
   

3,999
   

 

29
   

Hüsrev II
   

GD
   

33
   

29
   

4,088
   

 

30
   

Hüsrev II
   

GD
   

33
   

29
   

3,748
   

 

31
   

Hüsrev II
   

LAM
   

7
   

28
   

4,026
   

 

32
   

Hüsrev II
   

LAM
   

13
   

28
   

4,063
   

Afd.

33
   

Hüsrev II
   

ML
   

13
   

28
   

3,678
   

 

34
   

Hüsrev II
   

MY
   

7
   

29
   

3,984
   

Kırık 4 h.

35
   

Hüsrev II
   

NAL
   

7
   

28
   

4,012
   

 

36
   

Hüsrev II
   

VH
   

27
   

29
   

2,850
   

Afd.

37
   

Hüsrev II
   

VYH
   

10
   

27
   

3,792
   

 

38
   

Hüsrev II
   

VYHC
   

11
   

28
   

3,900
   

Afd.

39
   

Hüsrev II
   

VYHC
   

12
   

31
   

4,010
   

 

40
   

Hüsrev II
   

YZ
   

38
   

28
   

3,225
   

 

41
   

Hüsrev II
   

ART
   

27
   

28
   

3,760
   

Kırık 9 h.

442/2
   

Hüsrev I
   

BYŞ
   

37
   

27
   

3,700
   

 

2
   

Hüsrev I
   

BYŞ
   

35
   

29
   

3,924
   

 

3
   

Hüsrev I
   

HVC
   

48
   

28
   

3,875
   

 

4
   

Hüsrev I
   

LAM
   

21
   

26
   

3,959
   

 

5
   

Hüsrev I
   

MY
   

26
   

27
   

3,979
   

 

6
   

Hüsrev I
   

VYHC
   

39
   

28
   

3,392
   

 

7
   

Hüsrev I
   

YZ
   

46
   

28
   

4,045
   

 

8
   

Hüsrev I
   

AV
   

45
   

29
   

4,005
   

 

9
   

Hürmüz IV
   

AY
   

12
   

29
   

3,739
   

Kırık 7-10 h.

10
   

Hürmüz IV
   

AY
   

9
   

30
   

3,879
   

Kırık 12-6 h.

11
   

Hürmüz IV
   

AY
   

11
   

31
   

4,105
   

Kırık 11-12 h.

12
   

Hürmüz IV
   

BN
   

8
   

29
   

3,342
   

Kırık 5-6 h.

13
   

Hürmüz IV
   

BYŞ
   

9
   

29
   

3,240
   

Kırık 8-11 h.

14
   

Hürmüz IV
   

BYŞ
   

9
   

29
   

3,518
   

 

15
   

Hürmüz IV
   

BYŞ
   

11
   

32
   

4,046
   

 

16
   

Hürmüz IV
   

BYŞ
   

11
   

30
   

3,976
   

 

17
   

Hürmüz IV
   

GD
   

2
   

30
   

3,722
   

 

18
   

Hürmüz IV
   

LAM
   

4
   

29
   

3,716
   

 

19
   

Hürmüz IV
   

MY
   

2
   

31
   

3,908
   

 

20
   

Hürmüz IV
   

MY
   

6
   

31
   

3,658
   

Kırık 8-10h.

21
   

Hürmüz IV
   

VYH
   

8
   

31
   

4,107
   

 

22
   

Hürmüz IV
   

VYHC
   

11
   

32
   

3,829
   

 

23
   

Hürmüz IV
   

YZ
   

8
   

30
   

4,025
   

 

24
   

Hürmüz IV
   

YZ
   

8
   

31
   

3,913
   

 

25
   

Hürmüz IV
   

ZVZNV
   

2
   

31
   

4,044
   

 

442/26
   

Hüsrev II
   

AHM
   

37
   

32
   

3,958
   

 

27
   

Hüsrev II
   

ART
   

5
   

30
   

3,271
   

Kırık 7 h.

28
   

Hüsrev II
   

ART
   

13
   

30
   

3,926
   

Afd.

29
   

Hüsrev II
   

ART
   

31
   

29
   

3,133
   

 

30
   

Hüsrev II
   

AT
   

5
   

30
   

3,988
   

 

31
   

Hüsrev II
   

AV
   

9
   

31
   

4,010
   

 

32
   

Hüsrev II
   

AV
   

11
   

30
   

3,986
   

Afd.

33
   

Hüsrev II
   

AY
   

3
   

31
   

3,962
   

 

34
   

Hüsrev II
   

AYLAN
   

5
   

30
   

3,946
   

 

35
   

Hüsrev II
   

AYLAN
   

7
   

29
   

3,539
   

 

36
   

Hüsrev II
   

BYŞ
   

10
   

30
   

3,190
   

Kırık 7 h.

37
   

Hüsrev II
   

LAM
   

28
   

30
   

4,005
   

 

38
   

Hüsrev II
   

LYV
   

5
   

30
   

3,969
   

 

39
   

Hüsrev II
   

LYV
   

11
   

32
   

3,885
   

 

40
   

Hüsrev II
   

MY
   

2
   

30
   

4,078
   

 

41
   

Hüsrev II
   

MY
   

7
   

29
   

4,007
   

 

42
   

Hüsrev II
   

MY
   

?
   

33
   

3,873
   

 

43
   

Hüsrev II
   

NY
   

9
   

30
   

3,258
   

 

44
   

Hüsrev II
   

PL
   

30
   

31
   

4,112
   

 

45
   

Hüsrev II
   

PL
   

35
   

31
   

3,462
   

Kırık 12-1 h.

46
   

Hüsrev II
   

SPH
   

10
   

33
   

3,908
   

 

47
   

Hüsrev II
   

ST
   

6
   

30
   

3,594
   

Kırık 12-6 h.

48
   

Hüsrev II
   

SY
   

32
   

32
   

4,059
   

 

49
   

Hüsrev II
   

VYH
   

10
   

32
   

3,914
   

 

50
   

Hüsrev II
   

VYHC
   

5
   

29
   

3,316
   

Kırık 3-6 h.

51
   

Hüsrev II
   

VYHC
   

9
   

31
   

3,948
   

 

52
   

Hüsrev II
   

YZ
   

3
   

29
   

4,251
   

 

53
   

Hüsrev II
   

YZ
   

6
   

30
   

3,943
   

 

54
   

Hüsrev II
   

YZ
   

6
   

32
   

4,074
   

 

55
   

Hüsrev II
   

YZ
   

11
   

30
   

3,244
   

 

56
   

Hüsrev II
   

?
   

?
   

33
   

3,978
   

 

57
   

Hüsrev II
   

?
   

6
   

29
   

3,409
   

 

 

 

 

Not:

Kırık yazılı sikkelerde kırık yer saat ekranındaki rakamların yerindedir.

 

 

Teşekkür:

Müzedeki sikkeleri incelememe izin veren Müze Müdürü Sn. Dr. Nazan ÖLÇER’e teşekkürü borç bilirim.

 

 

 

 

 

 

   1.

      Göbl, Sasanian Numismatics. Braunschweigh, 1971. Tabla XI.
   2.

      Malek, Iradj Mochiri, Etüde de numismatique Iranienne sous les Sassanides et Arabe-Sassanides. Tome II. Teheran, 1977. s. 128-129.

      Bu açıklamayı tam olarak kabul etmek zordur. Çünkü, farah kelimesi genellikle Aramice yazılır, ender olarak Pehlevice yazılır. Pehlevice yazıldığı zaman şu imlâ da yazılır. Kelimenin son iki harfini dikkate alırsak afzun kelimenin sonunda görülen iki harfin aynısıdır. Bu sebeple bu kelimenin de afzun gibi bu isimin fiil ol­ması ihtimalini düşünebiliriz. Meselâ, “huzur” anlamına gelen “almun” kelime­sinin yazılı olabileceği düşünülebilir. Fakat bu tefsir de tatmin edici değildir. Çünkü niçin “huzur” anlamına gelen bir kelime kullanılmış olsun?
   3.

      A. A. Gordus, Neutron Activation Analysis at coins and coin-streaks. s. 146.
   4.

      Göbl, 1971. s. 53.
   5.

      G. C. Miles, Book Review. Ars Orientalis. 11, 1957. s. 590.
   6.

      Selwood, An introduction to Sasanian coins. London, 1985. s. 47.
   7.

      Mochiri, 1977. s. 283.
   8.

      Rika Gyselen et Ludvik Kalus, Deux tresors monetaires des premiers lamps de l’Islam. Paris, 1983.

      Selwood, 1965. s. 48.
   9.

      Mochiri-Garmkırman, A Sasanian and early islamic mint in Kırman province. NC, 1985. s. 118.
  10.

      Mochiri, 1985. s. 116.
  11.

      Selwood, 1985. s. 48.
  12.

      Mochiri, 1977. s. 94-101.
  13.

      Göbl, Der Sasanidiseche Münzfund von Selenkia (Veh-Ardaşer) 1967. Mesopotamia. Vols. 8-9. Tufin, 1973-1974. s. 258.
  14.

      Mochiri, 1977. s. 223-261.
  15.

      Gyselen, 1983. s. 150.

Esko NASKALİ