Gönderen Konu: Telkari  (Okunma sayısı 2528 defa)

0 Üye ve 1 Ziyaretçi konuyu incelemekte.

Çevrimdışı doğubey

  • Yönetici
  • *
  • İleti: 95
  • Teşekkür: 11
  • Cinsiyet: Bay
    • Sanat Tarihi
Telkari
« : 25 Kasım 2008, 21:40:34 »
Kısaca gümüş tel işleme sanatı anlamına geliyor telkari
Arkeolojik buluntulara göre gümüş telkarinin geçmişi millattan önce 3 bin yılına kadar uzanıyor. Bu sanat, bir gelenek olarak Mezopotamya coğrafyasında yaşayan Süryaniler tarafından günümüze kadar ulaştırıldı. Osmanlılar zamanında büyük ilgi gören telkari o tarihlerde de Süryanilerle özdeşleşen bir sanat dalı kabul ediliyordu. Yakın zamana kadar da aynı durum geçerliydi. Ancak son yıllarda Süryanilerle birlikte Müslümanlar da bu sanatla ilgilenmeye başlamış.

"Çift" veya "vav" da olabilir
Tel ile yapıldığı için telkari adını alan bu sanata aynı zamanda "vav işi" de deniyor. Bu isim Osmanlıca vav harfinin uygulamada motif olarak sıkça kullanılmasından geliyor. Ayrıca bu sanata "çift işi" diyenler de var. Bu ad, işin yapımı sırasında parçaların teker teker bir araya getirilmesinde kullanılan cımbız benzeri aletten geliyor. Ama sanatkarlar arasında en çok "telkari" ve "çift" isimleri kullanılıyor.

Telkaride, sanatkâr, işinde kullanacağı her türlü malzemeyi kendisi yapar. Kullanılacak teller atölyede günler öncesinde işin erbabı olan usta tarafından istenilen ölçüde hazırlanır. Ocakta pota içinde eritilen gümüş, çubuk haline getirilmek için kalıba dökülür. Yapılacak işin şekline göre çubuk döküm, üzerinde genişten dara doğru delikleri olan çelikten yapılmış haddeden geçirilir. Haddeden geçirme hem zor hem de zaman istiyor. Bu işlem, kalınlığı aşağı yukarı 0.5 santim olan gümüş çubuk 1 milimetrelik ince bir tel haline gelinceye kadar devam ediyor. Mardin"de Suphi Usta, 950 ayar gümüş kullanıyor. Ki bu ayar dünyadaki en saf gümüşün ayarı ve sadece Türkiye"de kullanılıyor. Telkari işinin tamamı gümüşle başlayıp gümüşle sona eriyor.

Her telkari işi iki ana kısımdan oluşur. Biri muntaç denilen ana iskelet diğeri ise muntaçın içine yerleştirilmiş vav, gül, kake, tırtıl, dudey gibi adlarla anılan ve her biri farklı biçimde olan motiflerdir. Çalışmaya muntaç yapımıyla başlanır ve muntaçın tel kalınlığı motiflerin tel kalınlığının iki katı olmak zorundadır. Daha sonra oluşan ara boşluklar büyük incelik ve titizlikle doldurulur. Tezgah olarak ceviz ağacından kesilmiş düz bir satıh kullanılıyor. Hazırlanan motiflerle ana gövdenin birleştirilmesi en zor işlem. Herhangi bir yanlışlıkta koca bir eserin ve malzemenin çöpe gitmesi işten bile değil. Birleşim işlemi için önce ayarı belli ölçüde düşürülen gümüş, eğelenerek küçük tanecikler halinde bir güderi parçası içinde toplanıyor. Daha sonra bir kaba koyulup içerisine toz boraks katılıyor. Suya daldırıldıktan sonra amyant üzerine yerleştirilen ana iskeletin her parçası bu gümüş boraks karışımı ile kaynak yapılarak birleştiriliyor. Motiflerin yerleştirilmesi de aynı şekilde kaynakla yapılıyor. Bütün işlemler bittikten sonra usta, tarihi ve kendi imzasını eserin önemli bir yerine atıyor. El kalemi ile parlatma işlemi de Özellikle Mardinli ustaların bir geleneği olarak sürüp gidiyor.

Bazen küçük bir telkari eseri günler hatta haftalar sürebiliyor. Bu durum ustanın maharetinden çok, işin titizlik ve zorluk derecesine bağlı. İstenilen her türlü nesneyi telkari sanatı ile yapılabiliniyor. Ancak yaygın olarak tütün kutusu, sigara ağızlıkları, aynalar, tepsiler, kemerler, küpeler, kolyeler, düğmeler ve yüzükler yapılıyor.

Kaynak: Aksiyon.com.tr

Çevrimdışı doğubey

  • Yönetici
  • *
  • İleti: 95
  • Teşekkür: 11
  • Cinsiyet: Bay
    • Sanat Tarihi
Ynt: Telkari
« Yanıtla #1 : 25 Kasım 2008, 21:41:31 »
Bir çok geleneksel sanatımızda olduğu gibi telkaride de sanatkarlar işinde kullanacağı her türlü malzemeyi kendisi yapmak zorundadır. Yani usta telkaride kullanacağı telleri kendi atölyesinde hammaddeden elde etmektedir. Öyle ise bizde bu sanat dalını kullanılacak telin yapımı ile başlayabiliriz.

Tel Çekme;
külçe halindeki gümüş veya hurda gümüşler potada eritilerek ince çubuklar halinde dökülür.Daha sonra bu çubuklar silindirlerden ve haddelerden geçirilerek istenilen inceliğe getirilir.Günümüzde tel çekme , telleri istediğimiz kalınlıklarda hazırlama işlemini çok daha kısa sürede ve kolayca yapabilmemizi sağlayan silindir adı verilen elektrik gücüyle yada mekanik enerjiyle çalışan makineler kullanılmaktadır.

Model Hazırlama;
yapılacak ürün önce ana hatlarıyla 1 / 1 ölçekte bir kağıt üzerine çizilir. Ürünün ana iskeletini oluşturacak parça esas alınarak hangi kısımlarında kaç mikron kalınlığında tel kullanılacağı, iç kısmının ne şekilde, hangi desenlerle doldurulacağı belirlenir ve taslak üzerine yazılır.

Tavlama;
haddelerden çekilen ve bükülen gümüş süratle sertleşir ve işlemede büyük kolaylık sağlayan yumuşaklığını kaybeder. Bu tellerin yumuşaklıklarını tekrar kazanmaları için asbest bir tabaka üzerinde ısıtılarak tavlanmaları gerekir. Tellerin çekilmeleri ve ürüne işlenmeleri sırasında tavlama işlemi sık sık yapılır.

Kesim;
herhangi bir ürün yapılacağı zaman gerekli bütün teller taslak üzerinde belirlenen kalınlık ve uzunluklara göre kesilerek hazırlanır.

Şekil Verme;
ürünü oluşturan ana iskeletin kesilmiş ve yassılaştırılmış parçaları çizilmiş olan taslak üzerine konularak şekillendirilir ve belirli yerlerinden kaynakla birleştirilir. Sonra ince teller yerleştirilerek iskelet tamamlanır. İskeletin içerisindeki boşluklar işin tekniğine göre daha ince tellerle doldurulur ve sıkıştırılır , gerekli yerlerden kaynakla birleştirilir. Bu şekilde içleri doldurularak hazırlanmış parçaların her birine bükülerek yada çukurlaştırılarak son şekil verilir ve parçalar ara bağlantılarla birleştirilerek bir araya getirilir.

Ayrıntıların Yapımı;
telkâride bir ürünü oluştururken ana parçaların dışında bu ana parçaları birleştirmede ve süslemede çeşitli parçacıklar kullanılır. Örneğin “geverse” adı verilen minik küreler yapılırken matkap yardımı ile bir çivi üzerine sarılan ince teller makasla kesilir ve küçük halkalar elde edilir. Bu halkalar bir kömür parçası üzerinde ısıtılıp eritilerek minik toplar haline getirildikten sonra iki ağaç blok arasında sıkıştırılıp döndürülerek yuvarlaklaştırılır. Böylece 1-2mm çapında içi dolu kürecikler elde edilir. Daha büyük küre ve topları yaparken  işlemi uygulanmaktadır. Bu uygulamada bütün ürünler bir bakır kap içine konulur ve üzerlerine nitrik asitli su ilave edilir. Ürünler doğal renklerini alıncaya kadar birkaç dakika süreyle kaynatılır. Daha sonra bol su ile durulanır ve kurutulur.

Son İşlemler;
ağartılan ürünler deterjanlı (eskiden deterjan yerine çöven kullanılırdı) su ile tekrar yıkanır ve ince telli bir fırça ile iyice fırçalanır. Yüzeydeki fazlalıklar ve kaynak artıkları temizlenir; ürünlerin yüzeyi düz bir çelik parçası ile parlatılır.

Çevrimdışı Wolfeye

  • Yönetici
  • *
  • İleti: 4719
  • Teşekkür: 55
  • Cinsiyet: Bay
    • Sanat tarihi
Mardinli Telkari
« Yanıtla #2 : 16 Ocak 2012, 00:43:32 »
Mardinli Telkari
Orhan Teoman Özdemir

Orhan Teoman Özdemir 3 ciltlik “zamansız bir aşk üçlemesi”nin ikinci kitabı olan Mardinli Telkari ile yeniden karşımızda.
Birinci kitap “Senfoni C Minör” de Kurbağıdere'de bıraktığımız öykümüz çağlar öncesine gidiyor, yazar kalemine hakim olamıyor ve bizi Ulu Enlil'in memleketine Asur diyarına götürüyor.

Heyecan ve gerilim içinde okuyacak ve şimdiden üçün cilt “Ruhlar Çağırınca”yı sabırsızca bekleyeceksiniz.
midena pro tou telous makarize