Gönderen Konu: Dünden Bugüne Tezhip Sanatı  (Okunma sayısı 11861 defa)

0 Üye ve 1 Ziyaretçi konuyu incelemekte.

Çevrimdışı Wolfeye

  • Yönetici
  • *
  • İleti: 4719
  • Teşekkür: 55
  • Cinsiyet: Bay
    • Sanat tarihi
Dünden Bugüne Tezhip Sanatı
« : 01 Ocak 2009, 20:16:35 »


Sanat eseri olan elyazmanın cildinden sonra ilk göze çarpan kısmı tezhibidir (*). İnsan burada göz için gerçek bir haz kaynağıyla karşılaşır. El-yazma eserin içeriği, tezhip tasarımda önemli bir rol oynar. Elyazma eserlerden Kuran tezhip tasarımında Türk müzehhipleri genelde belli bir kalıba bağlı kalmışlardır. XIII. Yüzyıldan XVI. Yüzyılın ikinci yarısı başlarına kadar Kuran nüshalarında ilk sayfada "levha" tezhip olarak isimlendirilen ve tüm sayfayı kaplayacak biçimde bezeme tasarımının yapıldığı görülür. Kuran'da Fatiha sûresiyle, Bakara sûresinin baş kısmının yer aldığı sayfalarda tezhip, metnin etrafını dolaşarak bir "çerçeve" oluşturur. Kimi zaman bu iki sûre metninin iki yanına "koltuk" denilen tezhipli dikdörtgen veya kare bölmeler de eklenir. Eğer müzehhip ustalığının doruğundaysa bu çerçeve tezhibi, içleri bezemeli bordürler ekleyerek sayfa kenarına doğru yarım yuvarlak veya üçgen çıkmalar yaparak genişletir, ilk sûrelerin satır aralarını pembe veya altın yaldızla boyar ve bu kısmı büyüklü küçüklü, çok veya tek renkli çiçek, dal ve yaprakla tezhipler. Fatiha ve Bakara sûrelerini izleyen sayfalarda sûre başları yatay dikdörtgen (başlık) biçiminde, sayfa kenarlarında Kuran için özel anlamı olan işaretler gül biçiminde ketebe sayfaları kimi zaman "levha" biçiminde tezhiplenir (KMM, Hasan Paşa K.No. 14; TİEM, T. 448; TSM, E.H. 58).

Dua kitapları arasında Delail el-Hayrat nüshalarında tezhip genellikle Mekke ve Medine resimlerinin bulunduğu sayfada, bu iki kentin çerçevesinin etrafında yer alır. Müzehhip kimi zaman bu basit tasarımla yetinmez, tasvir ve tezhibin dışında kalan tüm alanı altın yıldızla boyanmış bezemelerle de süsler (TSM, H. 128; TSM, Y.Y. 1191).

Bilim kitaplarının kimi örneklerinde tezhip sayfanın a yüzünde, kimisinde b ve a yüzünde karşılıklı sayfalarda yuvarlak, oval madalyon biçiminde yer alır. Madalyonun ortasına eserin ve eserin sunulduğu kişinin adı yazılır.
(TSM, R. 706, 1a; A. 2177, 1b-2a)

Metnin başlangıç sayfası başlık veya tepelikli başlık (TSM, A. 2177, 2b; A. 3595, 2b) veya Kuran örneklerinde olduğu gibi çerçeve biçiminde tezhiplenmiştir (TSM, H. 1517, 2b-3a).

Özellikle konusu tarih olan resimli elyazmalarda müzehhip sayfa tasarımında yukarıda yapılan genel tanımlamayla birlikte başlangıç sayfasında satır aralarını altın yaldıza boyar ve sayfa kenarını sıvama halkalarla süsler veya çerçeve ve tezhibi dendanlı biçimlerle ve bulut biçimli tığlarla sayfa bitimine kadar uzatır. (TSM, H. 1523, 5b-6a)

Genelde konusu edebiyat olan eserlerde ilk sayfada yer alan tasvirin etrafı çerçeve biçiminde tezhiplendiği gibi sayfa kenarlarının halkarla da sıvama bezendiği görülür. (TSM, H.987, 1b-2a, R.804, 89b)

Yine konusu edebiyat olan kimi örneklerde ilk sayfaların levha, başlık, çerçeve ve metnin hemen her satırının tezhip tasarımı özellikle XVI. Yüzyıl boyunca hep özgün olmuştur. (TSM, H. 845, 1b-2a; İÜK, T. 5467, 359b-360a; TSM, 2/2107, 1a, 1b-2a)

Süleymanname, Şahname-i Selim Han gibi Osmanlı sultanlarının resimli farsça şahnamelerinde metnin ara sayfalarında "levha" düzenlemelere gidildiği görülmektedir. Bu eserlerde sayfa tasarımında tezhip eğilimli yazılan metnin bıraktığı üçgen boşluklarda yer alır. Böylece peş peşe gelen yazı sayfalarının tekdüzeliği giderilmiş olur. (TSM, A. 3595, 47b-48a, 51b-52a).
   
Salt hat örneklerini içeren murakkalarda tezhip, sayfanın yatay uzanan alt veya üst bölmesinde hattın bir kenarında veya murakka sayfasının "koltuk" denilen kare veya dikdörtgen biçimli bölmelerinde yer alır. (TSM, E.H. 2327, y.3; A. 3652, y. 11)

Kimi murakkalar hat örneklerinin yanı sıra resimleri de içinde toplar ve bunların başlangıç sayfası bir Kuran'ın veya bilim ve edebiyat kitaplarının baş sayfaları gibi genelde çerçeve biçiminde tezhiplenmiştir. (İÜK, F. 1426, 3a)

Murakkaların sayfa tasarımında özellikle müzehhiplere önemli görev düştüğü görülüyor. Her sayfada hat ve resimler ve bunların arasında kalan yüzeyleri, bordürleri dolduran tezhipler hep uyum içindedir. Kimi zaman müzehhip sayfa kenarlarını halkarla da bezeyerek sayfaların göz alıcı özelliğini artırmıştır (VÖNB Cod. Mixt. 313, 3b, 31b). Hazırlanmasında ayrı bir özen gösterilmiş murakkalar, dönemin nakkaşhanesinin bezeme programını belgeleyen örneklerdir.

Osmanlı padişahlarının fermanlarında yer alan tuğraların Sultan II. Bayezid döneminden başlayarak tezhiplendiği görülüyor. Sultan II. Bayezid'in fermanında olduğu gibi erken dönem ferman tuğralarında bezemelerin her birinin içi farklı renk ve desende (TSMA, E. 527/2), Kanunî Sultan Süleyman'ın ferman tuğralarında da beyzelerle birlikte, tuğranın sere, tuğ, zülüf ve hançerelerinin içi farklı renk ve desende tezhiplenmiştir (TSMA, E. 7816/8). XVI. Yüzyıldan başlayarak fermanın tuğrasının tezhibi zenginleşir. Tezhip, beyze, hançere ve tığları da içine alarak fermanın üst kısmına doğru uzayan üçgen bir biçim alır. (TİEM 2238) Ferman tuğralarının son örneklerine kadar bu biçimlemeye bağlı kalınmış, kimi zaman tezhipli üçgenin dışında, kimi zaman içinde, fermanla ilgili kısa bir notu belirli kılmak için, elyazma eserde "başlık" denilen tezhip biçimine yer verilmiştir (TSMA, K. 62211).

Bir murakka için veya duvara asılmak üzere levha olarak hazırlanan kimi tuğralarda, sere, beyze, zülüf ve hançere içlerinin, levhanın köşebent ve bordürlerinin katip imzasının etrafının tezhiplendiği (TSM, A. 3652), kimi levha tuğralarda sere, beyze, zülüf ve hançerelerin sade bırakıldığı, köşebent ve bordür içlerinin tuğra hançere kavsinin üstünde yer alan padişah mahlasın etrafının tezhiplendiği, doğal çiçek demetlerinin boşluklara serpiştirildiği, kimi tuğra levhalarda mahlasın yerine çerçevesi tezhipli Medine tasvirine yer verildiği görülür (TSM, G.Y. 825, 947). İşte bu biçimde tasarımı yapılmış tuğra levhalar da murakkalar gibi dönemin nakış üslubunun tüm örneklerini tek eserde gözler önüne seren belgelerdir.

XVIII. yüzyıldan başlayarak yaygınlaşan ve salt güzel hattın, yazıyla resmin yer aldığı ve genelde asılmak üzere hazırlanan yazı-levha ve hilye levhaların tezhip tasarımına da ayrı bir özen göstermiştir. Bu eserlerde hattın çerçevesi, köşebentleri, Mekke ve Medine tasvirlerinin etrafı, hilye-levhada, içinde hilye metninin yer aldığı dikdörtgen ve daire biçimlendirmenin dışında kalan alanlar tezhiple, yazı-levha cetvelinin kenarları halkalarla bezenmiştir (TSM, G.Y. 1243, 1444, 314/40).

Alıntı:
Doç. Dr. Zeren TANINDI
turkislamsanatlari.com
midena pro tou telous makarize

Çevrimdışı Wolfeye

  • Yönetici
  • *
  • İleti: 4719
  • Teşekkür: 55
  • Cinsiyet: Bay
    • Sanat tarihi
Anadolu'da Türk tezhibinin erken dönem örnekleri
« Yanıtla #1 : 01 Ocak 2009, 20:17:22 »
Türkler'in Anadolu'da güç oluşturduğu ve Konya merkez olmak üzere Selçuklu egemenliğinde, XIII. Yüzyıl başlarında kitap sanatında yoğun bir ilginin başladığı görülüyor. Konya'da cami, medrese ve Mevlana'nın türbesine vakfedilen kitaplardan ve vakfiye kayıtlarından bu yerlerde kütüphane oluşturulduğu anlaşılmaktadır. Receb 677/Kasım 1278 yılında katib Muhammed b. Abdullah el-Konevi el-Veledi tarafından istinsah edilen Mevlana'nın Mesnevi'sinin bir nüshası Muhlis b. Abdullah el-Hindi tarafından tezhiplenmiştir (KMM, No. 51). Mesnevi�nin bölümlerinin başlarında ilk iki sayfalar "levha" biçiminde tezhiplenmiş, kimi zaman bu tezhipli sayfaların kenarına güller yapılmıştır. Geometrik biçimlerinin içini dolduran sarmal rumîler tezhip bezemesinin temel motifleridir. Renklendirmede lacivert, kırmızı, mavi, yeşil ve en fazla altın yıldız kullanılmıştır. Tezhipler erken dönem türk tezhip sanatının anıtsal ölçüde, göz kamaştıran ilk örneğidir. Aynı müzehhip Rebiyülsani 477/ Eylül 1278 yılında katip Hasan b. Cuban b. Abdullah el-Konevi hattıyla yazılan bir Kuran�ı da tezhiplemiştir (DCB, Ms. 1466).

XIV. yüzyıl başlarından sonra kitabın ve sanatının koruyuculuğunu Karamanoğulları ve Germiyanlılar gibi Türk dilinin Anadolu'da yaygınlaşmasında önemli rol oynayan beyler yapmıştır. İşte bunlardan Karamanlı beylerden Halil b. Mahmud Karamani için 714/1314-1315 yılında katib İsmail b. Yusuf hattıyla yazılan Kuran, Yakub b. Gazi el-Konevi tarafından tezhiplenmiştir. (KMM, No. 12) Konyalı Yakup müzehhip, XIII-XIV. Yüzyıllar arasında Kuran tezhip tasarımında İslâm dünyasında Anadolu'dan başka sanat merkezlerinde de sürdürülen bir geleneğin taşıyıcısıdır. Konya Kuran'ında ilk ve son sayfalar metne yer vermeksizin altın yaldız rengin ağırlıkta olduğu "levha" tezhiplidir. Levha tezhibin enli bordürü ince geçme bantlarla, orta kısmı içleri rozet çiçek ve rumîlerle bezemeli, birbirini kesen dilimli dairelin oluşturduğu dilimli biçimlerle tezhiplidir. İlk sureler çerçeve, diğerleri başlık biçiminde, secde ve hizip yerleri madalyon ve alem biçiminde tezhiplidir. Eserin ketebesi dilimli madalyon içine yazılmış, madalyonun köşeleri, alt ve üstündeki dikdörtgen panolar kesişen daireler ve küçük kare biçimlerle tezhiplenmiştir.

Alıntı:
Doç. Dr. Zeren TANINDI
midena pro tou telous makarize

Çevrimdışı Wolfeye

  • Yönetici
  • *
  • İleti: 4719
  • Teşekkür: 55
  • Cinsiyet: Bay
    • Sanat tarihi
XV. YÜZYILDA TEZHİP
« Yanıtla #2 : 01 Ocak 2009, 20:17:58 »
Türk müzehhipleri XV. Yüzyıl başlarında etkinliklerini Osmanlı sultanlarının koruyuculuğunda Bursa’da sürdürdü. Ahmed Dai’nin kendi hattıyla 816/1413-14 yılında yazdığı Divan’ın unvan sayfası, içi, mavi ve siyah renk zemine altın yıldız rumîlerle dolu oval bir şemseyle, başlangıç sayfası aynı renk ve desende başlık tezhiblidir (BİK, Orhan C. No. 1196). 838/1434-35 yılında yazılan ve Sultan II. Murad’a sunulan musiki nazariyatıyla ilgili eserin tezhiplerinin XV. Yüzyıl ilk yarısında sanat etkinliklerinin yoğun olduğu Bursa’da yapıldığı sanılmaktadır (TSM, R. 1726). 

Eserin ilk iki yaprağı “levha” tezhiptir (1b-2a). Levha tezhiplerin birinin ortasında, XV. Yüzyıl İznik seramiklerinin ve XV. Yüzyıl ilk yarısında Bursa’da hazırlanan kitapların cilt kapaklarının bezemelerinde de görülen içi sarmal rumîlerle dolu bir madalyon vardır. Rumîli bezeme aynı sayfadaki köşebentlerin içinde de kullanılmış, şemse ve köşebent arası siyah renk zemine, altın yaldıza boyanmış ince dal, yaprak ve çiçeklerle doldurulmuştur. Bu bezemenin eşi ikinci levha tezhipte de kullanılmış, bunun köşebentlerine mavi ve yeşil zemine rumîli bezeme yapılmıştır. Aynı sayfadaki oval şemse içine altın yaldızla ithaf sözleri yazılmıştır. Bu eserin başlık biçimindeki başlangıç sayfasının kenarlarına pembe renk zemine siyah renk konturlu dallar ve yapraklar üzerinde sıralanan çiçekler yapılmıştır (2b). Pembe renk zemine yapılan bu üsluptaki çiçekli bezeme özellikle XV. Yüzyıl Kuran nüshalarında Fatiha ve Baraka surelerinin satır aralarında kullanılmıştır. Bunlardan biri 1435 yıllarına tarihlenebilen bir Kuran’dır (BAMK NO. 207). Bursa Kuran’ında mavi ve bordo rengin, rumîli bezemenin çoğunlukta olduğu tezhipler ilk iki surelerde çerçeve biçiminde, diğer surelerde başlık biçiminde düzenlenmiştir.

Ahmed b. Hacı Mahmut el-Aksarayi XV. Yüzyılın ilk yarısında özellikle şair Ahmedi’nin eserlerini kopya eden ve tezhipleyen usta bir katip ve müzehhiptir. Eserlerinden biri Şevval 840/Nisan 1437 tarihli Divan-ı Ahmedi’dir (SK, Hamidiye 1082 Mük.) Sanatçı, bu eserin ilk sayfasına yaptığı ve bezeme elemanlarıyla sanki gizlenmiş geometrik tasarımlı levha tezhipte, ayrıca eserdeki başlık tezhiplerine, lacivert, turuncu, mavi, yeşil, kahve, siyah renkle boyanmış yüzeylerde, aralarında buketlerin ve çiçek dizilerinin de olduğu bezeme öğelerinde olduğu gibi, XV. Yüzyılın ikinci yarısında yaygınlaşacak bir üslubun önderliğini yapar. Türk tezhibi ilk defa böylesine yoğun çok renkliliğe onun sayesinde kavuşur 



Fatih Sultan Mehmed’in koruyuculuğunu yaptığı saray nakışhanesinin tezhipleri bilim kitaplarında yoğunlaşmıştır. Bu eserlerin ilk iki veya bir sayfası levha tezhibidir. Levhanın ortasında, içine kademeli olarak, altta sarmal rumî, üstte altın yaldız sülüs hatla sultan ve eser adının yazıldığı oval, yuvarlak madalyon vardır. Kimi zaman bu yazılar levha tezhibin alt ve üstündeki yatay bölme içinde de yer alır. Madalyonun etrafını yeşil, kırmızı, siyah ve beyazla renklendirilmiş rumî bezemeli dendanlı enli bordür çevirir. 
Madalyonun dışında kalan alan sıvama (SK, Turhan S. 48; TSM, R. 706),veya salt köşebent içleri (SK, Süleymaniye 1025; TSM, A. 2177), üç beyaz renk benekli, mavi, kahve ve siyah renk zemin üzerinde, ince kıvrım dallarda yer alan beyaz rumî ve kırmızı, mavi hatayiler, bir tür fiyogu hatırlatan üç dilimli pembe, mavi çiçekler, çınar yaprağı gibi tezhibin içinde, belirli yerlere ve az sayıda yerleştirilen ve diğer bezemeler arasında iriliğiyle göze çarpan bir tür yaprak
 
XV. Yüzyıl ikinci yarısı boyunca Türk tezhibinin başlıca bezeme elemanları olur. 1475-80 yıllarına tarihlendirilen ve aynı ölçüde (40, 5x28 cm) iki Kuran nüshasında, XV. Yüzyılın sonunda ve XVI. Yüzyılda Türk Tezhibinde incelik ve zariflik örneği oluşturan geometrik tasarımlı levha tezhibin erken örnekleri görülür (TİEM, T. 448; LGF, No. M 65). Her iki Kuran’da levha tezhipte, müzehhip çok kollu yıldız etrafında sonsuza giden kare biçimler oluşturarak tasarımda yenilik yaparken, ilk iki surenin pembe renk satır aralarının çiçekli bezemesinde, levha ve çerçeve tezhiplerde bezeme elemanı olan çiçekler Fatih sultan Mehmed dönemi nakkaşhanesinin geleneğini sürdürür.       



Bu geleneğin Recep 899/Nisan 1494 tarihli Şeyh Hamdullah hattıyla yazılan Kuran levha ve özellikle ketebe sayfası tezhibinde sürdürüldüğü görülür (TİEM, T. 402). 
 
II. Bayezid Dönemi Tezhibi 
Bu üsluptaki tezhiplerin ustalarının, bilgilerin şimdiki durumuna göre Sultan II. Bayezid dönemi masraf defterlerinde birinde (İBK, Muallim Cevdet, No. 0/71-3) adı geçen ve tezhiplediği eserleri bilinen Fazlullan b. Arab (TSM, E.H. 320, 321) ve yine aynı masraf defterinde adı geçen ve bir grup elyazmayı da resimlediği sanılan (TSM, H. 1123; BİK, Hüseyin Çelebi 763; BPOWM. No. 51.34) Derviş Mahmud Nakkaş olduğu söylenebilir. 



XV: yüzyıl sonu XVI. Yüzyıl başlarında Şeyh Hamdullah’ın hattıyla veya onun hattına atfedilen yaklaşık aynı ölçülerde (32x22 cm) Kuran tezhipleri, sayfaların tasarımında, bezemenin inceliğinde, en önemlisi renk uyumunda o güne değin Türk tezhibinde görülmedik ustalıkta örneklerdir. Bu Kuran örneklerinden ikisinin müzehhibi ketebelerinde yazıldığı gibi Hasan b. Abdullah’tır (TSM, a.5; İÜK, a. 6662). Müzehhip Hasan, levha tezhipleri ilk başta belli olmayan, bezeme içinde eriyen, ama temelde belli bir geometrik düzen olacak biçimde tasarlanmıştır. Sanatçı, çerçeve, başlık ve gül tezhiplerinin tasarımında geleneğinin taşıyıcısı durumundadır. Bu müzehhibin tezhiplerinde en fazla özgün olan ve tezhibi fazlasıyla etkili kılan renklerdir. Özellikle levha tezhipte, lacivert renkle pembe, açık mavi, beyaz, az kırmızı ve az altın yaldız öylesine uyumludur ki müzehhibin ustalığının doruğunda olduğu görülür.

Hattı yine Şeyh Hamdullah tarafından yazılmış küçük ölçüdeki iki Kuran’ın tezhipleri de Hasan b. Abdullah müzehhibe atfedilebilir (TSM, Y.Y.913, 16x10,3 cm; İÜK, A. 6555, 21x13,5 cm).

Alıntı:
Doç. Dr. Zeren TANINDI
midena pro tou telous makarize

Çevrimdışı Wolfeye

  • Yönetici
  • *
  • İleti: 4719
  • Teşekkür: 55
  • Cinsiyet: Bay
    • Sanat tarihi
Türk Tezhipinde İhtişamlı bir dönem: 16. Yüzyıl
« Yanıtla #3 : 01 Ocak 2009, 20:19:01 »

16. yy. Kur'ân-ı Kerîm Örneği 

XVI. yüzyıl ilk yarısında başlayarak, müzehhiplerin ustalıklarını salt Kuran tezhiplemede göstermedikleri, konusu edebiyat ve tarih olan eserlerin de tezhiplenmesi için yoğun bir çalışma içinde oldukları anlaşılmaktadır. 1498/1554 yılları arasında saray nakkaşhanesinde müzehhiplik yaptığı bilinen Bayram b. Derviş sayfa tasarımında özellikle levha tezhip tasarımında Hasan b. Abdullah müzehhibin tezhip geleneğinin taşıyıcı olmuştur. 930/1523-24 tarihinde Abdullah b. İlyas hattıyla kopya edilen Kurtan’ın tezhiplerini Bayram b. Derviş Şir yapmıştır. (;TSM, E.H.. 58). Sanatçı, altın yıldız ağırlıklı geometrik levha tezhip tasarımında ve desen inceliğinde müzehhip Hasan b. Abdullah kadar ustadır. Katip Mustafa Dede hattıyla 930/1523-24 tarihinde yazılan küçük ölçüde bir başka Kuran’ın levha, çerçeve tezhipleriyle ketebe sayfalarının tasarımı eserin müzehhibin Bayram b. Derviş Şir olabileceğini düşündürür (İÜK, A. 6566, 15, 5x11 cm). Lacivert rengin hakim olduğu geometrik tasarımlı levha tezhibin ustaları Hasan b. Abdullah ve Bayram b. Derviş ekolünün göz kamaştıran son örneği katip Hasan Çelebi hattıyla Ramazan 977/ Şubat 1570 yılında yazılmış küçük ölçüdeki bir Kuran’da görülür (DCB, A. 1527, 20x13,5 cm). 
 


Bu dönem müzehhiplerinde Nakkaş Kara Mehmed Çelebi (Karamemi) ressam Şah Kulu’nun öğrencisi olmuş. 1540-1566 yılları arasında saray nakkaşhanesinde çalışmıştır. Sanatçının tarihli ilk eseri 962/1554/55 yılında yenilenen Abdullah sayrafi hattıyla yazılan Kuran’da yer alır (TSM, E.H. 49) 






Abdullah Sayrâfî hattıyla yazılan Kur'ân-ı Kerîm örnekleri 
 
Nakkaş Karamemi tezhip tasarımında ve kimi bezeme elemanlarında geleneği sürdürürken, açık mavi zemine koyu mavi sarmal dal ve hatayilerle bezenmiş levhalarda olduğu gibi (1a, 330b) kimi tezhip elemanlarında da özgün biçim ve renkler kullanılmıştır. Sanatçı bu eserin tezhip işini bitirdiği yılda süleymaniye Camii için hazırlanan Kuran nüshalarından birinin tezhibini de tamamlamış ve bir Kuran tezhibi için diğer meslektaşları arasında 6000 akçeyle en yüksek ücreti almıştır. Tezhiplediği esere adının yazıldığı bir başka eser Şaban 973/ Mart 1566 tarihli Divan-ı Mühibbi’dir (İÜK, 5467).


(IÜK 5467) Serlevhadan detay


Zahriye sayfası


Zahriye sayfasından detay

Nakkaş Karamemi bu eserdeki tezhiplerinde kendinin ve önceki müzehhiplerin kullanmadığı bir bezemeyi, natüralist çiçekleri kullanmıştır. Artık bu iki eserde tanınan üslubuyla Kanunî Sultan Süleyman döneminin gözde eserleri Arfi’nin süleymanname’sinin (TSM, H. 1517), 


Kânunî Dönemi (S.K.S. Ahmet 25)


16.yy.Kuran-ı Kerim Hatmi Şerif Duası

Karahisari’nin hattını yazdığı Kuran’ın (TSM, Y.Y. 999) ve bir Murakka’nın (İÜK, F. 1426) 


(IÜK F 1426)


(IÜK F 1426)


(IÜK F 1426)


Şah Mahmud Nişaburî albümünden
 
tezhiplerinin ve Karamemi’nin eseri olduğu anlaşılmıştır. (Resim: 9) Sanatçı, bahar dalları, gülleri, sümbülleri, karanfilleri, hançeri yaprakları saray nakkaşhanesinin tüm ürünlerin kullanılmasını ve geniş ölçüde yaygınlaşmasını sağlamıştır. Hadis-i Erbain’in lake cildinin iç kapaklarında (TSM, E. H. 2851),


(TSM E.H. 2851) Miklep ve lake cildin dış kapağı


Lake cild detayı


Lâke cildin iç kapaği


Tezhip başlıklı baş sayfa


Tezhip detayı
 
e bir katıa ustasının bir murakka içindeki katıa çalışmasında görüleceği ve kaynaklarda da belirtildiği gibi saray bahçelerinin coşkulu, zengin, renk dolu ve göz için gerçek bir haz kaynağı olan görüntüsünü Karamemi’yi ve onun gibi doğa gözlemcisi olan başka sanatçıları derinden etkilemiş olmalıydı.

Tezhipte bu tür natüralist çiçek üslubu, Karamemi’nin çağdaşı Mehmed b. İlyas tarafından oldukça ilkel bir üslupla kullanılması dışında (TSM, K.23) ne başka Karamemi’nin çağdaşı müzehhiplerce ne de sonraki yıllarda böylesine yaygın olarak kullanmıştır.



XVI. yüzyıl ikinci yarısından sonra saray nakışhanesinin müzehhiplerinin çalışmalarını, hattını katip Ahmed Karahisari ve Hasan Çelebi’nin yazdığı düşünülen anıtsal ölçüdeki Kuran’ı (TSM, H.S. 5) 
 

(TSM H.S.5) Karahisâri Kuranı serlevha sayfası

ve Osmanlı padişahlarının resimli şahnamelerini tezhiplemekle uğraştıkları anlaşılmaktadır. 1584-1593 yılları arasında hazırlanan ve yukarda sözü edilen anıt Kuran’ın sayfa tasarımında, geleneksel tasarımdan ayrı özgün tasarımlar yapılmıştır. Genelde murakka sayfalarında gelenek olan ve Kuran’ın sayfalarında ender kullanılan “koltuk” denilen bölmeler Karahisari Kuran’ında sayfaların çoğunda farklı renk ve desende tezhiplenmiştir. Bu tezhiplerin bezeme tasarımı, renklendirilmesi, kullanılan bezeme elemanları XV. Yüzyıl sonlarından XVI. Yüzyıl ikinci yarısına kadar Türk tezhibinde görülenlerdir. Karahisari Kuran’ı müzehhip Hasan b. Abdullah, Bayram b. Derviş ve Nakkaş Karamemi'nin çalışmalarının da yer aldığı, XVI. Yüzyıl tezhibinin evrelerinin gözler önüne serildiği bir tür belgedir.

Saray nakkaşhanesinin yoğun üretim içinde olduğu XVI. Yüzyıl ikinci yarısında, tezhibin göz kamaştıranları arasında 992/1584 tarihli Hünername’nin başlangıç tezhip ve halkarları (TSM, H. 1526, 5b-6a), 996/1588 tarihli Sultan II. Murad’ın Divan’ının levha ve başlık tezhipleri de vardır (TSM, 2*2107, 1a, 1b-2a). 

TEZHİPTE GELENEĞİN DEVAMI: XVII. YÜZYIL 
XVII. yüzyıl boyunca Türk tezhibinin ustaca olanları genellikle dua kitaplarında ve Kuran nüshalarında yer alır. Müzehhip Derviş Mehmed’in tezhiplediği 1110/1698 tarihli bir Kuran’da görüleceği gibi, müzehhip çerçeve başlık tezhibin tasarımında, bezeme elemanlarının seçiminde geleneği korur (TSM, E.H. 140). Tezhiplerde bir önceki dönemle en önemli fark renkte görülür. Özellikle lacivert renk parlaklığını kaybeder, soluk bir maviye dönüşür. Altın yıldız yüzeylere iğne perdahı yapılır. Altta kalın sarmal dallar üzerinde sıralanan çok renkli rozet çiçekler, üstte bulutlardan oluşan ve zarifliğini yitiren süslemeler rengin etkisinden arınmış, bezeme elemanları ayrı ayrı seçilebilir duruma gelmiştir.

Alıntı:
Doç. Dr. Zeren TANINDI
midena pro tou telous makarize

Çevrimdışı Wolfeye

  • Yönetici
  • *
  • İleti: 4719
  • Teşekkür: 55
  • Cinsiyet: Bay
    • Sanat tarihi
Gelenek ve yenilik: XVIII. Yüzyıl
« Yanıtla #4 : 01 Ocak 2009, 20:20:04 »
Katip Yedikuleli Seyyid Abdullah’ın 1124/1712 yılında yazdığı Kuran’ın tezhibinde olduğu gibi sayfa tasarımında geleneksellik sürerken (İÜK, A. 6543), geleneksel bezeme elemanlarına özgün biçimler de katılır. (Resim: 10) Bunların başında gölgeli boyanarak hacim kazanmış natüralist çiçek buketleri, gölgeli boyanarak hacim kazanmış, uzanmış, bitimi kıvrılmış ve irileşmiş hançeri yapraklarla, sarı renk zeminlere mavi ve sarı sarmal dallar üzerinde gölgeli mavi ve kırmızı renkle boyanmış iri hatayiler ve hançer yapraklar gelir (TSM, A. 3652, y. 7a; A. 3653; Sotheby’s December 1987, Lot. 240). (Resim: 11) Kanunî Sultan Süleyman dönemi ressamlarından Şah Kulu’nun yarattığı sarmal dallar üzerinde hatayi ve hançer yaprak bezemeleri (saz üslubu) bu dönemde tekrar kullanılır. Müzehhip ve lake ustası Ali el-Üsküdari sözü edilen üslupları ve özellikle saz üslubunun dönemin eserlerinde ustalıkla uygulanmış bir sanatçıdır (TSM, Y.Y. 856). O tezhipte çağdaşı biçimlerle geleneksel olanları kaynaştırarak kendine özgü yorumlar yapmıştır.

Alıntı:
Doç. Dr. Zeren TANINDI
midena pro tou telous makarize

Çevrimdışı Wolfeye

  • Yönetici
  • *
  • İleti: 4719
  • Teşekkür: 55
  • Cinsiyet: Bay
    • Sanat tarihi
Üslup Zenginleşmesi: XIX. Yüzyıl
« Yanıtla #5 : 01 Ocak 2009, 20:26:15 »
XIII. yüzyıldan başlayarak Türk sanatçılarının Avrupa’nın barok ve rokoko kıvrımlarını da tanımalarıyla tezhipte de bir üslup zenginleşmesi olmuştur. Barok ve rokoko çizgiler taşıyan vazolar, sepet ve saksılar içinde gölgeli boyanarak hacim kazanmış çiçek düzenlemeleri, çiçek buketleri, perdeler, kordelalar, fiyonklar dönemin tezhibinin bezeme elemanlarıdır (TSM, H. 128; Y.Y. 1191; H.S. 3; E.H. 435). Müzehhip, sıvama altın yaldıza boyadığı sayfaya bezemeleri yine altın gümüş yaldıza boyayarak hazırladığı gibi, onları, ağırlığını kırmızı, mavi ve sarının oluşturduğu renklerle de hazırlamıştır. Sayfa tasarımında çerçeveyle sınırlı, dendanlı bordürlü tezhip düzenlemesi genelde terk edilmiş, bezemeler çerçevesiz fakat, metnin etrafında belli kurallarla göre serbestçe genişleyerek sayfa kenarına doğru yayılmıştır.

XIX. yüzyılda saray için eser hazırlayan müzehhiplerin resmî ünvanlarının saray başmücellidi olduğu görülüyor. 1263/1846-47 tarihli Kuran’ı tezhipleyen Ahmed Efendi (TİEM, T. 477) 1308/1890-91 tarihli Kuran’ı tezhipleyen Ali Ragıp (TİEM, T. 372), 1259/1843 tarihli Kuran’ı tezhipleyen Raşid (TİEM, T. 408), Ahmed Ataullah (TSM, G.Y.481) müzehhip ve mücellitlikte ustalaşmış sanatçılardır. Bu sanatçılar Ali el-Nakşibendi er-rakım barok, rokoko ve art neau kıvrımlarının çiçek buketleriyle uyumla birleştiren usta müzehhipler olmuştur. (Resim: 12)

XX. yüzyıl tezhip ustaları tasarımda ve bezeme elemanlarında gelenekselliğe önem vermişlerdir. Son dönem Türk tezhip örneklerinin görkemlisi Hasan Rıza hattıyla 1329/1911 yılında yazılan Kuran’da müzehhip Bahaeddin’in tezhiplerinde görülür (TSM, Y.Y. 325). 

Alıntı:
Doç. Dr. Zeren TANINDI
midena pro tou telous makarize

Çevrimdışı Wolfeye

  • Yönetici
  • *
  • İleti: 4719
  • Teşekkür: 55
  • Cinsiyet: Bay
    • Sanat tarihi
Ali Üsküdari Tezhip ve Rugani Üstadı Çiçek Ressamı
« Yanıtla #6 : 07 Şubat 2012, 13:09:04 »
Anadolu'da Kalay ve Bronzun Tarihçesi
Gülnur Duran

Türk tezyini san'atlarına 18. Yüzyılda o zamana kadar görülmedik bir tarz ve renk anlayışı getiren ve eserleri bulunduğu koleksiyonlarda el üstünde tutulan büyük bir bezeme san'atkârı ve ÇİÇEK RESSAMI olan Üsküdârî Ali Çelebi bu kitapta desenleri ve motifleriyle eserlerine bağlı kalınarak tanıtılıyor...
midena pro tou telous makarize

Çevrimdışı Wolfeye

  • Yönetici
  • *
  • İleti: 4719
  • Teşekkür: 55
  • Cinsiyet: Bay
    • Sanat tarihi
Ansiklopedik Hat ve Tezhip Sanatları Deyimleri Terimleri Sözlüğü
« Yanıtla #7 : 07 Şubat 2012, 13:10:11 »
Ansiklopedik Hat ve Tezhip Sanatları Deyimleri Terimleri Sözlüğü
Dr. Hasan Özönder

İslamiyet’in okumaya verdiği büyük değer, yazmaya itinayı da beraberinde getirdi. Her şeyin en güzelini yapma prensibi de, en mükemmel şekliyle, Hat ve Tezhip sanatlarında tezahür ve tecelli etti.

Her zirveye tırmanışın zor olması gibi, bu gelenekli el sanatlarında da başarı kolay değil. Bu demir leblebiyi, sakız leblebi haline getiren sır ise, üstadın derslerinde gizli. Meşk sırasında geçen temel bilgiler, kurallar, terminolojik kavramlar ne kadar iyi anlatılır ve anlaşılırsa, başarı o derecede kolaylaşır.

Ne var ki, üstad ile öğrenci arasında genellikle görülen yaş ve ortam değişikliklerinden ileri gelen dil ve kültürel seviye farklılıkları ,anlatmayı, anlamayı, dolayısıyla başarıyı zorlaştırıp, geciktirebilmekte..

İşte bu eser, karşılaşılan problemlerin çözülmesi amacıyla hazırlanıldı. Hüsn-i HAT ve Tezhip Sanatlarına dair temel bilgilerin, terminolojik kavramların en kolay ve en kalıcı şekliyle öğrenilmesini temin edecek. Ansiklopedik yönü, resimli ve şekilli anlatım metodu sayesinde, bilgiyi artırıp, beceriyi geliştirecek.

Alanında ilk ve tek eser olma sorumluluk ve onuruna sahip bu eser, Hüsn-i Hat ve tezhip Sanatlarıyla meşgul olanlara çeşitli yönlerden büyük faydalar sağlayacak …..
midena pro tou telous makarize

Çevrimdışı Wolfeye

  • Yönetici
  • *
  • İleti: 4719
  • Teşekkür: 55
  • Cinsiyet: Bay
    • Sanat tarihi
Türk Tezyini Sanatları Motifler
« Yanıtla #8 : 07 Şubat 2012, 13:11:02 »
Türk Tezyini Sanatları Motifler
İnci A. Birol
midena pro tou telous makarize